VICHY - „KRÓLOWA MIAST WODNYCH”

 Vichy to prestiżowy kurort Owernii noszący przydomek „Królowej Miast Wodnych” (Reine des villes d’eaux), ze względu na swoje bogactwo naturalnych gorących źródeł, długą historię uzdrowiskową oraz wyjątkową architekturę z okresu Drugiego Cesarstwa i Belle Époque.

W lipcu 2021 roku zostało wpisane na listę światowego UNESCO, jako jedno z jedenstu Wielkich Miast Uzdrowiskowych Europy. Na tej prestiżowej liście znajdują się miasta położone w siedmiu krajach europejskich, które w XVIII, XIX i na początku XX wieku stały się światowymi centrami kultury uzdrowiskowej, balneoterapii oraz życia towarzyskiego arystokracji.

Należą do nich między innymi Karlowe Wary i Mariańskie Łaźnie w Czechach, Baden-Baden, Bad Kissingen i Bad Ems w Niemczech, Baden Bei Wien w Austrii, Montecatini Terme we Włoszech, City of bath w Wielkiej Brytanii, Spa w Belgii.

Te miasta rozwinęły specyficzną organizację wokół zabiegów termalnych, obejmującą rekreację plenerową oraz rozrywki kulturowe i sportowe: teatry, kasyna, pola golfowe, tory wyścigów konnych. Uzdrowiska znajdują się w otoczeniu parków, lasów, panoramicznych punktów widokowych. Vichy stanowi właśnie miasto-park z promenadą otwartą na rzekę Allier.

W starożytności Vichy było znane pod nazwą „Aquis Calidis” (Gorące wody), które wzbudzały już wtedy ciekawość Rzymian. Ale fundamenty medycyny termalnej zostały tutaj położone dopiero w XVII wieku. Renoma uzdrowiska Vichy rośnie dzięki markizie de Sévigné, która rozsławia je w swoich listach, zachwalając zalety jego źródeł.

W 1861 Napoleon III przybywa do Vichy i przyczynia się do szybkiego rozwoju i modernizacji miasta, przekształacając je w prestiżowy kurort dla europejskiej arystokracji. To właśnie w latach 1870-1914 miasto zostaje mianowane „Królową Miast Wodnych”. Powstaje wówczas gmach Opery, Kasyno, liczne hotele, arterie, parki termalne. Do Vichy przyjeżdża się na kuracje uzdrowiskowe, ale również po to, aby się rozerwać.Napoleon III wprowadza również kolej miejską, kolejny ważny element urbanizacji miasta.Serce miasta stanowiła wówczas jego średniowieczna część, dzisiaj nazywana Starym Vichy (Vieux Vichy), która graniczyła z Vichy-les-Bains, skupionym wokół źródeł Chomel i Grande Grille.

Źródła wulkaniczne w Vichy to unikalne na skalę światową źródła termalne, z których woda pochodzi z infiltracji opadów deszczowych sprzed tysięcy lat w głębokie struktury geologiczne. Filtrowana przez starożytne skały magmowe Masywu Centralnego, woda ta dociera na głębokość aż 4000 metrów, gdzie w sąsiedztwie magmy ogrzewa się do 140°C i nasyca dwutlenkiem węgla. Wysokie ciśnienie i temperatura pozwalają jej na rozpuszczenie niespotykanej ilości minerałów ze skał wulkanicznych, których wiek szacuje się na 380 milionów lat. Następnie woda gwałtownie bije ku powierzchni, schładzając się do zróżnicowanych temperatur w zależności od konkretnego źródła. 

Do głównych źródeł Vichy należą:

źródła Chomel, Célestins, Grande-Grille, Hôpital i Lucas.

W pijalni kuracjusze mają dostęp do wód pochodzących z tych pięciu źródeł. Każde z nich posiada inne właściwości i zalety.

Źródło Chomel (43,5°) ze względu na wysoką zawartość minerałów jego woda jest przepisywana przez lekarzy uzdrowiskowych jako kuracja pitna, jej sole mineralne wchodzą również w skład słynnych pastylek Vichy-État.

 Źródło Célestins jest najmniej zmineralizowaną spośród wód źródlanych Vichy ze względu na swoją niską temperaturę 20-22°. Jej spożycie nie wymaga zalecenia lekarskiego. Jest to woda, która najwięcej podróżuje z miejsca, z którego wytryskuje- do pijalni uzdrowiska, jak również do Saint-Yorre, gdzie jest butelkowana i trafia następnie na stoły restauracji na całym świecie. Każdego roku jest sprzedawanych na świecie ponad 40 milinów butelek tej wody.

Jej nazwa pochodzi od zakonu Celestynów, który w XV wieku miał w swojej pieczy dbanie o zdrowie ciał i świętość dusz wiernych. Na terenie ich klasztoru, znajdującego się u stóp ufortyfikowanego miasta, tryskało naturalne źródło. Wraz z rozwojem termalizmu w Vichy, głównie po wpływem Napoleona III, nazwa miasta zyskała międzynarodową renomę. Woda Vichy podbija świat rozsławiona wizerunkiem Królowej Miast Wodnych i ekspertyzą handlową Compagnie fermière, przedsiębiorstwem założonym w 1853, które zarządza wszystkimi dziedzinami związanymi z działalnością uzdrowiska w Vichy.

Pawilon źródła Celestynów

Niezwykle wytworny i elegancki pawilon źródła Celestynów znajduje się w parku w stylu angielskim, pod skałą z aragonitu, z której wypływa źródło. Aktualny pawilon został wybudowany w 1908 w osiemnastowiecznym stylu francuskim. Woda ze źródła nie wypływa już z fontanny, ale można ją czerpać z pięknych kranów z brązu. Mieszkańcy Vichy przychodzą tutaj wypełniać nią szklane butelki.

Źródło Lucas (27°) należy do najbardziej zmineralizowanych źródeł Vichy. Jest używne do kuracji pitnych, a także do zabiegów dermatologicznych. Wchodzi również w skład kosmetyków Vichy.

Źródło Grande-Grille (39°)

Jest jednym z najsłynniejszych i najbardziej używanych źródeł Vichy, położone w Parku Źródeł (Parc des Sources). Jego woda bogata w węglowodór sodu (potocznie sodę oczyszczoną) i fluor, wspomaga pracę wątroby i jest przepisywana jako kuracja pitna w małych ilościach ze względu na dużą aktywność.

Źródło Szpitala

(La source de l’Hôpital) (34°) jest najbardziej zmineralizowaną wodą Vichy. Posiada specyficzny zapach i smak.Bogata w dwutlenek węgla i wodorowęglan sodu, zalecana do picia przy schorzeniach układu pokarmowego.Wchodzi również w skład kosmetyków znanej marki dermokosmetycznej Laboratoires Vichy.Jej nazwa pochodzi od szpitala cywilnego wybudowanego w pobliżu w XVIII wieku. Aktualny pawilon w kształcie rotundy został wybudowany według planów architekta Louisa Auglet w 1946. Podczas prac budowlanych, odnaleziono rzymskie ujęcie wody, świadczące o  dwutysiącletnim istnieniu źródła . Długo sprzedawana w butelkach, aktualnie jest zarezerwowana wyłącznie dla kuracjuszy.

Pijalnia (Hall des Sources)

Wzorujący się na niemieckim modelu trinkhalle, nazywany początkowo Pałacem Źródeł (Palais des Sources), oddziela on źródła od uzdrowiska, skupiając w jednym miejscu emblematyczne źródła Vichy, ułatwiając tym samym zadanie pracownicom zatrudnionym do rozdawania wody kuracjuszom. Autorami projektu hallu są architekci Charles Leceoeur i Lucine Woog oraz polski malarz Leon Rudnicki, który wykonał  dziś już nieistniejącą dekorację wnętrza. Przełom wieków XIX i XX niesie ze sobą rewolucję w dziedzinie architektury, dlatego do jego budowy wykorzystano nowoczesne materiały takie jak stal i szkło, dużą rolę odgrywa tutaj również światło.

Jest to także okres przełomu w zakresie medycyny, stąd różnorodność zabiegów proponowanych w uzdrowisku: inhalacje, picie wód termalnych...

Pasaż parku Źródeł (Galerie du parc des Sources)

Wybudowany zimą 1901-1902, pasaż spacerowy parku Źródeł, mierzący 700 metrów długości, który miał ułatwić kuracjuszom przemieszczanie się w obrębie instalacji termalnych: hoteli, hallu źródeł, ośrodka uzdrowiskowego, kasyno, restauracji, źródła Szpitala, kiosków muzycznych, sklepów parku.

Modnisie Belle Époque mogły dzięki niemu zachować porcelanową cerę chroniąc ją przed słońcem, a swój ubiór przed deszczem.

Został on wybudowany przez kowala Emile’a Robert i zainspirowany Wystawą Światową w Paryżu w 1900.

Duże Kasyno (Grand Casino) 

Ikoniczny budynek Vichy, zainaugurowany w 1865, z inicjatywy Napoleona III. Architekt Charles Badger zaprojektował je w eklektycznym stylu Beaux-Arts, niezwykle popularnym w okresie Drugiego Cesarstwa. Jego główna fasada, otwarta na park, jest ozdobiona kariatydami przedstawiającymi cztery pory roku. Zawiera salę teatralną i kilka sal gier, salę balową oraz salon konwersacji przeznaczony dla kobiet.

Budynek został powiększony na początku XX wieku o teatr w stylu włoskim na 1500 miejsc i dużą salę gier. W 1988 miasto odkupiło budynek, zamieniając go w Pałac Kongresowy.

Opera Vichy

Zainaugurowana w 1903, jest największym teatrem na prowincji. Kwiatowa i geometryczna dekoracja jej wnętrza została namalowana przez polskiego malarza Leona Rudnickiego, jej styl Art Nouveau jest szczególnie nowatorski dla tego typu budowli.

Kiosk muzyczny

Kiosk muzyczny, inaczej altana muzyczna lub pawilon orkiestrowy był jednym z najbardziej charakterystycznych elementów architektury parkowej uzdrowiska w Vichy. Zaprojektowany przez Charles Lecoeur et Luchien Woog, wybudowany w 1902 w parku.

Pasaż  Podkowa (Fer-à-cheval) 

Architekci Charles Leceour i Lucien Woog są autorami pasażu handlowego w kształcie podkowy. Wybudowany w 1889 mieścił kiedyś 26 butików i do dziś zachował swój XIX wieczny urok. 

Willa Cesarza i willa Eugenii (Chalet de l’Empereur et chalet d’Eugénie)

Vichy to również kompleks słynnych rezydencji wzniesionych w latach 1861-1864 na zamówienie cesarza Napoleona III często przebywającego w Vichy od 1863 roku, zaprojektowanych przez architekta Jean’a Lefaura dla cesarza i jego otoczenia. Ten zespół willi, wybudowanych na obrzeżach parku, z cegły i drewna, łączą cechy alpejskich schronisk, willi normandzkich oraz angielskich domów kolonialnych.

Przy bulwarze Stanów Zjednoczonych (bd des Etats-Unis) znajduje się siedem willi, spośród których do najbardziej znanych należą wille cesarskie- willa Cesarza pod numerem 107 i willa Cesarzowej pod numerem 108. Noszą na drzwiach inicjały N i E  wraz z koroną. Wszystkie wille zostały wpisane na listę zabytków historycznych w 1993.

Willa Cesarza (Chalet de l’Empereur) nr 107.

Została wzniesiona w 1864 roku w stylu luizjańskim jako nowa, właściwa rezydencja Napoleona III. Aby rozwiązać problem prywatności, jego duże drewniane galerie i balkony zostały skierowane na zachód, prosto na przylegający park (dzisiejszy Parc Napoléon-III).

Willa Eugenii (Chalet Eugénie) nr 105: Zbudowana w stylu szwajcarskim z myślą o cesarzowej Eugenii. Z powodu małżeńskich nieporozumień i zdrad męża, cesarzowa nigdy jednak w nim nie zamieszkała, wybierając na pobyty inne uzdrowiska.

Vichy to również ulice z domami o malowniczej architekturze.  Jedną z nich jest

Rue Alquié

W 1863 zostało w tej ulicy wybudowanych osiem identycznych willi. Są one dziełem architekta państwowego Jean’a Lefaure. Odpowiadały one potrzebom ulokowania oficerów gwardii Napoleona III w pobliżu willi Cesarza.

Od 1866 roku, kiedy Napoleon III przestał przyjeżdżać do Vichy, wille zmieniały kilkakrotnie właścicieli i style, niektóre przyjęły styl anglo-normandzki. Ta, która pozostała najwierniejsza projektowi architekta to willa n° 21.

Rue Hubert-Colombier

Nosi nazwisko początkowego właściciela zespołu willi w stylu neo-normandzkim, wybudowanych według projektu architekta Antoine’a Percilly w latach 1897-1900 na potrzeby wynajmu sezonowego, stąd jego spójność architektoniczna.

Dom dozorcy (Maison du gardien) w stylu neo-normandzkim pod nr 20.

Villa Liberty pod nr 14, cechująca się stylem Art nouveau, villa Van Dyck nr 9 w stylu neo-flamandzkim, Castel Français nr 1w stylu neo-gotyckim. Dwanaście willi zostało wpisanych na listę Zabytków Historycznych ze względu na ich wyjątkową architekturę.

Stopniowo powstają również duże hotele wokół dwóch dużych arterii ciągnących się wzdłuż parku, są to dzisiaj ulice Wilsona i Parkowa (rue du Parc). Do najbardziej znanych należą:

Hotel Ambasadorów (Hôtel des Ambassadeurs)

Ogromny hotel liczący 200 pokoi, wybudowany w połowie XVIII wieku, mógł pomieścić maksymalnie 400 osób, 200 osób stanowiących personelu restauracji i 500 osób w Sali balowej. Zaprzestał swojej działalności w 1986. Cechuje się bogatymi dekoracjami wnętrz i elegancką fasadą z kamienia wapiennego i cegły.

Hôtel du Parc

Hotel Astoria- luksusowy hotel, usytuowany na rogu ulicy, co udwydatnia jego kształt przypominający dziób statku.

Pasaż Giboin

Wybudowany w 1888 według projektu architekta Antoine’a Percilly, mieścił 21 butików, kryty dachem witrażowym spoczywającym na konstrukcji z kutego żelaza, opartej na żeliwnych kolumienkach, niegdyś oświetlony lampami gazowymi.

Posiada urok paryskich pasaży poświęconych slow shoppingowi. Należy pokreślić staroświecki klimat tego miejsca, będącego łącznikiem pomiędzy dwoma miastami- uzdrowiskiem Vichy i sercem handlowym miasta, kościołem św. Ludwika i Kasynem.

Kościół św. Ludwika (Église Saint-Louis)

Wybudowany w 1865 z inicjatywy cesarza Napoleona III.Na witrażach można zobaczyć wizerunki św. Ludwika, św. Hortensji, św. Eugenii i św. Napoleona, który został kanonizowany tylko w tym kościele.

Kościół Matki Boskiej Uzdrowienia Chorych (Notre-Dame-des-Malades)

Wybudowany w latach 1925-195, stanowi on poszerzenie kościoła św Błażeja ( Saint-Blaise), który stał się kaplicą nowego kościoła. Wynikało to z konieczności stawienia czoła napływowi wiernych. Kościół jest powierzony patronatowi opiekunki chorych, jak również kuracjuszy, którzy hojnie uczestniczyli w jego budowie.

Wybudowany w stylu art déco, ze zbrojonego betonu, który był wówczas nowym materiałem. Zewnętrzna strona kościoła robi wrażenie ascetycznej, podczas gdy wnętrze jest wypełnione światłem i eksplozją kolorów, dekoracja jest dziełem mistrzów malarstwa na szkle i artystów mozaiki z Ateliers Mauméjean.

Vichy liczy 140 hektarów zielonych przestrzeni.

Park Źródeł (Parc des Sources)- utrzymany w stylu francuskim, z symetrycznymi, regularnymi alejami, był on pierwszym prezentem Bonapartego dla miasta Vichy. Maria Letizia Bonaparte, przebywająca na kuracji w Vichy w 799 zachęciła swojego syna cesarza Napoleona 1ego do działań mających na celu upiększenie miasta, nakazując mu stworzenie tego parku w 1812.

Parki rzeki Allier- ogrody w stylu angielskim, dzisiaj noszące nazwę parku Napoleona III, pozwalają przemierzyć miast z północy na południe, nie opuszczając zielonej przestrzeni.

LAVOÛTE-CHLHAC- MALOWNICZE MIASTECZKO W ZAKOLU RZEKI ALLIER

 Położone w południowej Owernii, w departamencie Górnej Loary miasteczko Lavoûte-Chilhac, znajdujące się na liście „Plus beaux villages de France” (Najpiękniejszych Miasteczek Francji*), zawdzięcza swój urok rzece Allier, która zatacza tutaj bardzo zamknięte zakole, sprawiając, że miasteczko jest przez nią otoczone w 330°. Jego nazwa pochodzi z łacińskiego „volta”, oznaczającego „zakole”, i odnoszącego się do zawiłych meandrów rzeki Allier.

To niezwykle malownicze usytuowanie ukształtowało duszę i historię tego miejsca, przyczyniając się do powstania tutaj w XI wieku klasztoru, ufundowanego przez Odilona de Mercœur, piątego opata z Cluny, zakonu cieszącego się od XI wieku niezwykłą renomą na całym chrześcijańskim Zachodzie. 14 września 1025 podpisał on akt założenia klasztoru "Sainte-Croix de La Volte" («Świętego Krzyża Zakola »). Lavoûte-Chilhac stała się wówczas ważnym ośrodkiem kultu religijnego.

To właśnie wokół tego klasztoru, podlegającego opactwu w Cluny, powstanie osada, która przystosuje się do swojego niezwykłego położenia geograficznego w cyrku lodowcowym, otoczonym skalistymi ścianami, w objęciach rzeki Allier.

Dzisiaj z dawnego opactwa ufundowanego przez Odilona de Mercoeur, przekształcanego kilkakrotnie aż do rewolucji, zachowało się niewiele budowli. Jednak te nieliczne, które się zachowały, pochodzące z XIII, XV i głównie z XVIII wieku doskonale ilustrują poszczególne etapy rozbudowy klasztoru i kryją w sobie do dzisiaj średniowieczne skarby. Wznoszą się one dumnie pośrodku zakola rzeki, i są zgrupowane głównie wokół kościoła klasztornego św. Krzyża, w otoczeniu późnośredniowiecznych fortyfikacji.

W kościele św. Krzyża, który jest prawdziwym klejnotem architektury gotyckiej, możemy podziwiać romańską figurę Chrystusa z drewna polichromowanego z XII wieku oraz misternie rzeźbione stalle z XVI wieku.

Lavoûte-Chilhac kryje w sobie również fascynującą legendę. 8 lipca 1496, dwie dziewczynki bawiły się kamykami rzecznymi na brzegu Allier, rozłupując jeden z nich, ujrzały wewnątrz obraz matki Bożej trzymającej w ręku dzieciątko Jezus.

Mnisi benedyktyńscy dopatrzyli się w tym boskiego znaku, i zachowali ów « cudowny kamyk ». Zostały mu potem przypisane liczne uzdrowienia, przyciągając pielgrzymów z całego regionu. Do dziś można podziwiać tę relikwię w kościele, włożoną przez mnichów do srebrnego relikwiarza.

W Lavoûte-Chilhac przyroda dyktuje swoje prawa! Tutejsze budowle musiały na przełomie wieków stawiać opór licznym wylewom burzliwej rzeki Allier.

Średniowieczny most, prowadzący do miasteczka, wybudowany w XIII wieku, mierzący 64 metry długości, i wsparty na czterech różnego wymiaru łukach, solidnie zakotwiczonych na skalnych ławicach, jest jedynym mostem usytuowanym na rzece Allier, który przetrwał wieki stawiając opór ogromnym wylewom rzeki. Podczas gdy wiele innych mostów zostało porwanych przez nurt rzeki, most w Lavoûte-Chilhac świadczy o geniuszu jego średniowiecznych budowniczych. Przejście po nim jest niczym wędrówka śladami 800 letniej historii.

Ten wyjątkowy most łączy dwie dzielnice, na które dzieli się miasteczko: dzielnicę Barrys, gdzie znajduje się klasztor i kościół, z wąskimi przejściami pomiędzy grupami domów, które umożliwiały mieszkańcom dojście do rzeki lub szybkie udanie się z jednej ulicy do drugiej. Na przeciwnym, lewym brzegu rzeki, zwrócone tyłem do skalnej ściany, ustawione są XIX wieczne domy, których wyjątkowo wysokie fasady przypominają o tym, iż musiały się opierać wzbierającym wodom rzeki Allier.

Czasem złowroga, ale najczęściej przyjazna, malownicza przyroda Lavoûte-Chilhac i jego okolic sprzyja turystyce, pieszym wędrówkom oraz uprawianiu licznych sportów.

*We Francji istnieje stowarzyszenie "Les Plus Beaux Villages de France", czyli "Najpiękniejsze miasteczka Francji", które zostało założone w 1982 roku. Stowarzyszenie powstało w celu ochrony i promocji niezwykłego dziedzictwa niewielkich, ale wyjątkowych gmin. Należą do nich zarazem niewielkie osady jak i małe miasteczka.

KAPLICA NOTRE-DAME-D’ESTOURS

Osadzona, a raczej „zawieszona” na skalnej ostrodze, Notre Dame d’Estours, niegdyś nazywana Notre-Dame-des tours, jest położona nad głębokimi przełomami rzeki Seuge. To owiane legendą sanktuarium króluje tu dumnie w otoczeniu dzikiej natury. Początki jego kultu sięgają lat 1100-1200. W 1260 roku biskup Mendes wyznacza księdza dla tejże kaplicy.

Najprawdopodobniej wybudowana została ona przez tych samych budowniczych, którzy pracowali przy budowie chóru w katedrze w Le Puy-en-Velay.

Jak głosi legenda, Najświętsza Maria Panna objawiła się tutejszym dzieciom w pobliżu przełomów Seuge, podczas gdy pilnowały one stado bydła. Oznajmiła im, iż pragnie „pozyskać chwałę swego ludu i obdarzyć go dobrodziejstwami”. Niedługo potem młodzi pasterze krów zostali w cudowny sposób poprowadzeni do miejsca, gdzie znajdowała się figura Madonny. Była ona ukryta w niemalże niedostępnej szczelinie skały górującej nad rzeką Seuge. Figura ta została im rzekomo wskazana ryczeniem wołów z przeciwnego brzegu rzeki. Przenoszona później z kościoła w Cubelles do Monistrol-d’Allier, a następnie do Saugues, Madonna zawsze wracała do swoich skał, gdzie w końcu wybudowano jej sanktuarium. Tak oto narodził się kult Madonny z Notre-Dame des tours. Posąg przedstawia Madonnę „w majestacie” będącym artystycznym wizerunkiem Najświętszej Marii Panny.

W 1464 roku kaplica w Estours uzsykuje swojego przeora. Miejsce wraz z upływem lat staje się coraz bardziej uczęszczane i msze są tu odprawiane w każdą niedzielę i święta. Podczas wojen religijnych mała kaplica została całkowicie zniszczona, po czym odbudowana i powiększona w 1560 roku. Pielgrzymki do sanktuarium Notre-Dame d’Estours odbywają się w otoczeniu dzikiej przyrody, surowych zboczy skalnych, często w trudnych warunkach pogodowych. Pielgrzymi przybywają tutaj, by prosić Matkę Boską o urodzaje, prosić o pomoc podczas klęsk żywiołowych.

Dzięki hojności darczyńców, miejsce zostało stopniowo zagospodarowane, upiększone. Na skale górującej nad esplanadą został wzniesiony posąg Madonny, zainstalowano dzwonnicę oraz zadaszenie dla pielgrzymów. Ulepszono również ścieżki prowadzące do sanktuarium. Główny ołtarz, kostka brukowa i dach dodatkowo upiększyły to cenne dziedzictwo departamentu Górnej Loary. Do popularności Notre-Dame d’Estours dodatkowo przyczynia się fakt, że zostało tutaj wysłuchanych wiele modlitw, spełnionych wiele życzeń, miały tu miejsce liczne cudowne uzdrowienia.

Pielgrzymka do sanktuarium Notre-Dame d’Estours umacnia wiarę mieszkańców cechującego się surowym klimatem Masywu Cézallier. Renoma Najświętszej Maryi Panny z Notre-Dame d’Estours sprawiła, że posąg został oficjalnie koronowany 7 września 1913 roku.

Inne, niezwykle ciekawe miejsca w pobliżu to Saint Julien des Chazes ze swoją magiczną kaplicą, o której piszę w jednym z poprzednich artykułów na blogu, Prades, Chanteuges, Saugues, Rochegude, Lavoûte-Chilhac. Nie omieszkajcie ich odwiedzić, będąc w tych pięknych okolicach.