SAUGUES, GÉVAUDAN I MONT MOUCHET

 Saugues jest stolicą szczególnej krainy- Margeride, masywu górskiego należącego do Masywu Centralnego, położonego na pograniczu trzech departamentów : Cantal, Górnej Loary i Lozère, u wrót dawnej prowincji francuskiej -Gévaudan, która zasłynęła ze zgubnych skutków zamieszkującej jej legendarnej « bestii z Gévaudan ».

Saugues to również miasteczko położone na Via Podensis, jednym z najstarszych szlaków prowadzących do Santiago de Compostela, zatrzymuje się tutaj co roku około 20 tysięcy pielgrzymów. Wymarzona kraina dla piechurów, słynąca również z procesji białych pokutników, która ma tu miejsce każdego roku w Wielki Piątek.

Miasteczko posiada bogate dziedzictwo kulturowe i architektoniczne, było jednym z ufortyfikowanych miast Owernii, pozostałością tego okresu jest tzw. „wieża Anglików”, która kiedyś stanowiła część nieistniejącego już zamku. Miejscowy kościół zawiera liczne dzieła sztuki, między innymi romańską Madonnę Owernii.

Margeride to rozległy masyw górski, stanowiący długi granitowy kręgosłup łączący departamenty Lozère i Cantal. Grzbiety górskie porastają gęste lasy sosnowe i jesiony. To właśnie te lasy położone między Saugues i Védrines-Saint-Loup napawały kiegdyś miejscową ludność trwogą. W latach 1764-1767 tajemnicza „Bestia” dokonywała tutaj spustoszeń, napadając na mieszkańców, ponad sto osób padło jej ofiarą. 19 czerwca 1767 wieśniak Jean Chastel zabił w Auvers zwierzę przypominające olbrzymiego wilka, od tej pory ataki ucichły.

Bestia z Gévaudan stanowi źródło fascynującej ikonografii, opowieści, legend, piosenek, filmów. Jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o tej owianej legendą historii i zgłębić jej tajemnicę oraz przenieść się w mrożącą krew w żyłach atmosferę XVIII wieku, koniecznie odwiedźcie poświęcone jej muzeum „Musée fantastique de la Bête du Gévaudan”.

Historia Saugues

Saugues należało niegdyś do krainy zwanej Gabalum, dzisiaj Gévaudan. Jej mieszkańcy, Gabales, żyli w lasach, które porastały niemalże całe jej terytorium.

Za czasów Juliusza Cezara, Gabales znajdowali się pod panowaniem Arvernes. Jak głosi legenda, w 50 r. p.n.e., Juliusz Cezar przybył ze swoim wojskiem do Saugues, które nazywało się wówczas « Salgacum ». Po upadku cesarstwa rzymskiego w 476, « Salgacum » przeszło pod panowanie Wizygotów, a następnie Franków. Po śmierci Clovisa I terytorium zostało przekazane Clotaire’owi I.

Przez pięć lat, od 725 do 730, terytorium Sauges było ofiarą najazdu Saracenów i Mauretańczyków, którzy palili za sobą wszystko. Stąd nazwa jednej z ulic miasteczka « ulica Mauretańczyków ».

Koniec wojny stuletniej pogrążył ludność w klimacie niepewności, najemni robotnicy zostali pozbawieni pracy, mieszkańcy odbudowywali zamki, fortece, umacniali fortyfikacje. W XIV wieku region liczył ponad 30 fortec i był przygotowany na odparcie najemnych wojsk angielskich.

W 1788. dotknął miasto wielki pożar spowodowany ogniem z pieca publicznego, który rozprzestrzenił się na całe miasteczko, niszcząc doszczętnie niemalże wszystkie domy, kościół, zamek, szpital, klasztor. Mieszkańcy znaleźli schronienie na cmentarzu. Ponad sto rodzin straciło dach nad głową. 

Pożar zrujnował całą populację rzemieślników tkaczy, kapeluszników i garbarzy.

     

Wieża Anglików (La Tour des Anglais)

Zbudowane w późnym Średniowieczu, miasteczko Sauges (dawniej « Salgue ») było jednym z siedmiu ufortyfikowanych miast prowincji wicehrabstwa Gévaudan, które w X wieku zostało odstąpione królowi Św. Ludwikowi IX (1258).

W XII wieku, Saugues, podlegało władzy księcia de Mercoeur i to właśnie z tego okresu pochodzą główne fortyfikacje miasteczka, wśród których znajduje się słynna kwadratowa wieża, nazywana Wieżą Anglików, która stanowiła część przylegającego do niej zamku, zniszczonego przez pożar 4 i 5 września 1788, podobnie jak prawie całe centrum miasteczka.  To kamienie pochodzące z murów zamku posłużyły do odbudowy spalonych domów. Ocalała jedynie wieża « la Tour du Seigneur » (Wieża Władcy). Jej solidne mury świadczą o tym, jak ciężkie walki staczał Gévaudan podczas Wojny Stuletniej (1160-1259 et 1337-1453) z Anglikami, a następnie podczas wojen Religijnych (koniec XVI wieku).

Nazwa wieży Anglików wywodzi się z roku 1380, kiedy to konetabl Bertrand Duguesclin został tu wysłany przez Karola V z misją wypędzenia stąd « Anglików »- rabusi, którzy oblegali miasto Saugues, wymuszając okup od jego mieszkańców.

W latach 70 tych dzięki władzom miejskim, merowi, Jean-Claude Simonowi i Lucienowi Giresowi, miejscowemu artyście, wieża ożyła. Jej wnętrza oferują dzisiaj zwiedzającym wielkie freski, ukazujące między innymi prace leśne, dawne zawody. Z tarasu wieży roztacza się piękny widok na Margeride, krainę osławioną przez Bestię z Gévaudan.

Bractwo białych pokutników w Saugues, posiadało początkowo150 członków, wśród których znajdowali się możnowładcy, przedstawiciele wpływowych rodzin miasta, kanonicy z St Médard, a także księża zagraniczni. Pomimo późniejszej likwidacji kongregacji i bractw, stowarzyszenie w Saugues nie przestało istnieć, organizując od 1803 roku ceremonie i procesje, które mają miejsce do dziś. Każdego roku w Wielki Piątek przyciągają one rzesze wiernych i turystów.

 Od XIX wieku Saugues słynie z rolnictwa i pasterstwa, zbocza wzgórz Margeride, położone w sercu dawnego Gévaudan, sprzyjają wypasowi owiec i krów oraz uprawie zbóż.

Kraina Margeride, podobnie jak reszta departamentu Górnej Loary, to również bogate dziedzictwo kulinarne, warto zatem, przebywając tutaj, skosztować lokalnych specjałów, jedną z najstarszych restauracji jest „Une Table en Gévaudan », dawniej zwaną « La Terrasse », która istnieje w Saugues od 1795.

W miasteczku odbywa się również latem, na początku sierpnia słynny Festiwal Muzyki Celtyckiej, zrzeszający znanych artystów z całej Francji.

Na granicy departamentów Lozère i Cantal wznosi się góra Mouchet (1465m)., jeden ze szczytów masywu Margeride, który podczas II wojny światowej stał się ośrodkiem Ruchu Partyzanckiego 1944.

Góra Mouchet (Mont Mouchet) o wysokości 1497 m.n.p.m. należy do masywu górskiego Margeride. Położona na pograniczu departamentów Cantal, Górnej Loary i Lozère, stanowi miejsce, które odegrało niezwykle ważną rolę podczas II wojny światowej. To w tutejszych lasach od maja 1944 roku ukrywał się jeden z pięciu największych oddziałów partyzantki francuskiej, który, pod dowództwem pułkownika Gasparda, staczał zaciekłe boje z batalionem niemieckim. 10 i 11 czerwca 1944, 2200 żołnierzy Wehrmachtu dokonało natarcia, wypierając partyzantów z zajmowanych pozycji na górze Mouchet. Pomimo ciężkich strat poniesionych w krwawych walkach z wrogiem, partyzanci, wycofując się znaleźli schronienie w „Szańcu Truyère”, i kontynuowali walkę z wrogiem na terenie całej Owernii, aż do wyzwolenia Francji.

Z poparciem generała de Gaulle’a, 9 czerwca 1946 odsłonięto tutaj pomnik upamiętniający ruch oporu na górze Mouchet i poległe ofiary. Jego autorem jest paryski rzeźbiarz Raymond Coulon. Każdego roku w czerwcu ma tu miejsce uroczystość oddania hołdu poległym podczas wojny partyzantom.

Na górze Mouchet znajduje się również Muzeum Ruchu Oporu, zainugurowane 8 maja 1989 roku, sfinansowane przez Państwo i Radę Regionalną Owernii. Wcześniejsze muzeum mieściło się w dawnej leśniczówce, w której podczas wojny znajdował się sztab generalny Francuskich Wewnętrznych Sił Zbrojnych, i która została zniszczona podczas walk z wrogiem i odbudowana po wyzwoleniu.

W muzeum zgromadzono niezwykle interesujące materiały i dokumenty ukazujące sytuację Francji w 1939, cztery lata okupacji niemieckiej, Gestapo, Deportację, Ruch Oporu itd. Film odtwarza walki stoczone na górze Mouchet, w okolicach Saugues i Truyère. Czas zwiedzania- około 1 godzina.

ŚWIĘTA BOŻEGO NARODZENIA W SAINT GENEST-PRÈS - SAINT PAULIEN

 Już kiedyś zamieściłam na swoim blogu artykuł poświęcony niewielkiej osadzie Saint Geneys-prés-Saint Paulien, położonej w departamencie Górnej Loary, w pobliżu Le Puy-en-Velay. Powracam do niego, ponieważ szczególnie w okresie zimowym, to miejsce zamienia się w przeurocze, wręcz magiczne świąteczne miasteczko, a to wszystko za sprawą Romaina i Ludovic’a, właścicieli XIX wiecznego zamku marszałka Fayolle- marszałka Francji w okresie pierwszej wojny światowej. Odrestaurowali oni zamek i przez lata organizowali w nim przyjęcia weselne, a w tym roku otworzyli w dawnej sali balowej piękną kawiarnię-herbaciarnię, w której można się napić dobrej herbaty, kawy, gorącej czekolady, grzanego wina zimą, zjeść brunch oraz skosztować pyszne ciastka, a przede wszystkim przenieść w inną epokę. To miejsce sprzyja również organizacji bali i koncertów. A czuwa nad nim Ludovic, to on przyjmie Was tutaj ciepło i sprawi, że będziecie chcieli tu powrócić.

 W tym magicznym miasteczku znajduje się również niezwykły sklep z dekoracjami, prowadzony przez Romaina, dekoratora wnętrz. Te dwa miejsca są wręcz magiczne i oblegane przez odwiedzających, a szczególnie w okresie przedświątecznym. Każdy, kto tam zajrzy jest nim oczarowany i chętnie tu powraca. Miłośnicy dekoracji wnętrz znajdą tam oryginalne i piękne przedmioty do domu, a każdy na pewno znajdzie niebanalne prezenty pod choinkę dla bliskich.

Ta spokojna wcześniej osada przeobraziła się stopniowo, dzięki inicjatywie Ludovic’a i Romaina w małe miasteczko, w którym każdego roku przybywa nowych sklepów, takich jak „Les Cocottes” z oryginalną, niezwykle kolorową odzieżą damską, który warto odwiedzić także ze względu na niezwykle szykowne, eleganckie wnętrza i przymierzalnie, zupełnie odbiegające od wnętrz sklepów, jakie widzimy na co dzień.

Od ubiegłego roku otworzył również swoją działalność kompleks SPA, z którego miałam okazję skorzystać, przepiękne wnętrza sprzyjają relaksowi, można także skorzystać z masażu, salonu fryzjerskiego, znaleźć coś dla siebie w eleganckich butikach z ubraniami.

W odrestaurowanym wnętrzu jednego ze starych kamiennych domów St Geneys otworzyła w tym roku swoje drzwi nowa restauracja „Les trois petits cochons” (Trzy małe świnki), która proponuje zestawy lunchowe w południe, a wieczorem dania „à la carte”.

W Saint Geneys można spędzić niemalże cały dzień, proponowane są tutaj również indywidualne i grupowe seanse jogi i pilatesu prowadzone przez miejscowych instruktorów.

A przed świętami Bożego Narodzenia można skorzystać z licznych atrakcji, takich jak koncerty w tutejszym kościółku romańskim (kościele św. Bartłomieja, Saint Barthélémy), po których odwiedzający udają się z pochodniami w ręku na dziedziniec zamku, skąd mogą podziwiać świąteczne fajerwerki.

Zamek, jak możecie zobaczyć na zdjęciu, ma wiele uroku, szczególnie przybrany w świąteczne szaty. Cała osada jest pięknie udekorowana w okresie świątecznym, czerwone serduszka i pluszowe misie zdobią fasady domów, jak możecie zobaczyć na poniższych zdjęciach.

Tak oto w ciągu ostatnich dwóch lat, spokojna osada Saint Geneys-prés-Saint Paulien przeistoczyła się w dynamiczne, modne miejsce, które lubią odwiedzać mieszkańcy Le Puy-en- Velay i okolic, a nawet turyści z bardziej odległych miejsc.

Boutique Romain Bertrand Décoration i Salon de Thé (Herbaciarnia) są otwarte przez cały rok, za wyjątkiem stycznia, od środy do niedzieli, a w grudniu codziennie w godzinach 10- 19.

Rue du Maréchal Fayolle

43350 Saint Geneys- prés- Saint Paulien

Tel. 06 99 09 11 20

A zatem jeśli w okresie przedświątecznym (również przed Wielkanocą) znajdziecie się w okolicy Le Puy-en-Velay, zajrzyjcie do tego miejsca, a na pewno Was zauroczy.

A miłośnicy pieszych wycieczek znajdą dla siebie piesze szlaki, by podziwiać okoliczne krajobrazy. 

SAINT-NECTAIRE I TRADYCJA SEROWARSKA OWERNII

Saint-Nectaire, miasteczko znane z produkcji sera o tej samej nazwie, składa się z dwóch odrębnych części. Dolna część, położona w otoczeniu czterdziestu źródeł, które wypływają w pobliżu Couze de Chambon, stanowi uzdrowisko. Zabytkowa, stara część miasteczka jest natomiast osadzona na wzgórzu Cornadore, to właśnie w tej górnej części możemy podziwiać jeden z najładniejszych kościołów romańskich Owernii, wybudowany z trachitowej lawy i porowatego tufu, o niezwykle harmonijnych proporcjach.

Ale Saint-Nectaire jest najbardziej znane z sera, który jest tutaj produkowany, ser Saint-Nectaire wywodzi się z obszaru wulkanicznego wzgórz Monts Dore i posiada, jako pierwszy we Francji, od 1925 roku znaczek AOC (Appellation d’Origine Contrôlée), co oznacza, że został wyprodukowany i dojrzewał zgodnie ze ściśle ustalonymi wymaganiami i zgodnie z tradycją. Tradycja serowarska w Owernii jest niezwykle bogata, sery takie jak le bleu d’Auvergne, Saint-Nectaire, Cantal, fourme d’Amber et Salers, należą do najlepszych we Francji, a więc podczas pobytu w Owernii możecie również zwiedzić piwnice serowe na tzw drodze serów AOC Owernii, usytuowanych pomiędzy departamentami Cantal i  Puy-de-Dôme.

A poniżej kilka zdjęć z miasteczka Saint-Nectaire. W pobliżu możecie również zwiedzić: Besse et Sainte-Anastasie (Besse en Chandesse), Champeix, Saurier, Saint Floret, Montpeyroux, Usson, Saint Ilpize, Issoire, Clermont-Ferrand,  wspiąć się na Mont Pariou, wybrać się nad jezioro Pavin (Lac Pavin).

 

BESSE-ET-SAINT-ANASTAISE-ŚREDNIOWIECZNE MIASTECZKO MASYWU SANCY

Położone na południowym zboczu górskiego masywu Sancy, w departamencie Puy de Dôme, Besse-et-Saint-Anastaise, nazywane również Besse en Chandesse, jest pełnym uroku średniowiecznym miasteczkiem. Za pozostałościami dawnych fortyfikacji takich jak brama Mèze czy dom Sainte-Marie-des-Remparts, można podziwiać dawny zamek Bailli, dzwonnicę, śreniowieczne sklepiki i dom w stylu gotyckim, w którym miała przebywać królowa Margot.

Ponad dachami z łupków góruje kościół Saint-André (św. Andrzeja), częściowo romański, który mieści interesujące kapitele, przedstawiające męczeństwo św. Andrzeja, przypowieść o bogaczu i Łazarzu, małpę uwiązaną na sznurze- często obecny motyw w ikonografii romańskiej Owernii, oraz dwa minotaury.

Kościół w Besse zawiera również figurę Notre-Dame-de-Vassivère, otaczaną niezwykłym kultem. 2 lipca każdego roku, podczas wiosennego redyku zwierząt, figura Notre-Dame-de-Vassivière jest niesiona podczas procesji do XVI wiecznej kaplicy, położonej na wysokości 1400 m.n.p.m., w pobliżu źródła z uzdrawiającą wodą, by powrócić do Besse w okresie jesiennego redyku, kiedy stada zwierząt powracają z wypasu na górskich halach. Są to słynne święta „Fête de la Montade” i „Fête de la Dévalade”. Miasteczko oferuje turystom latem wiele innych atrakcji, tradycyjnych świąt, targów win i serów.

W okolicy Besse mienią się wody licznych jezior różnego pochodzenia: jezioro Montcineyre, położone u źródeł Couze de Valbeleix, wulkaniczne jezioro zaporowe- jezioro Chauvet, powstałe w kraterze wygasłego wulkanu, podobnie jak malownicze jezioro Pavin.

Besse et Saint-Anastaise posiada również wyciąg narciarski Super Besse, jeden z najbardziej znanych wyciągów Masywu Centralnego, powstały w cyrku lodowcowym Cirque de la Biche i położony na wysokości 1050 m. n.p.m. Stąd można jeździć na nartach na wysokości od 1300 do 1850 m.n.p.m. Prowadzi stąd również wiele pieszych szlaków w Mont Dore, między innymi jeden z najpiękniejszych szlaków departamentu „Cirque de la Fontaine Salée” (Cyrk lodowcowy Słonej Fontanny)

Poniżej zdjęcia wulkanicznego jeziora Pavin, w pobliżu Besse-et-Saint-Anastaise.Warto wybrać się na spacer ścieżką prowadzącą wzdłuż jeziora.

USSON-DAWNA SIEDZIBA KRÓLOWEJ MARGOT

 Osadzony na wulkanicznym wzgórzu, Usson dominuje nad doliną rzeki Allier.

To uprzywilejowane położenie uzasadniało budowę jednego z najważniejszych zamków Owernii, wzmiankowanego w piętnastowiecznym herbarzu „Armorial de Réveil”.

Marguerite de Valois, królowa Margot, zamieszkuje go od 1586 do 1605, zanim zostanie zburzony w 1633.

Wulkaniczne wzniesienie Usson usytuowane pomiędzy granitowymi wzgórzami Livradois a doliną Allier, osiąga wysokość 634 m.n.p.m. Z uliczek osady i ze szczytu wzgórza można podziwiać panoramiczne widoki na równinę Issoire, gdzie wije się rzeka, z brzegami porośniętymi lasami aluwialnymi.

Na horyzoncie zarysowują się sylwetki masywów wulkanicznych Cantal, Cézallier, Monts-Dore i łańcuch Dômes. Na północy, las la Comté pokrywa najstarszy zespół wulkanów Europy datowanych na 20 milionów lat, o zielonych, zerodowanych wzgórzach.

Wzniesienie Usson jest związane z wulkanizmem Limagnes doliny rzeki Allier. Powstało w wyniku erupcji freatomagmowej, która miała miejsce 18 milionów lat temu, kiedy to na miejscu równiny rozciągało się ogromne jezioro. Stopniowo, rzeźbione przez erozję, wzniesienie wulkaniczne dominuje poprzez odwrócenie wypukłości. Bazaltowe kolumny przypominające kamienne organy, powstałe w wyniku stygnięcia zakrzepłej lawy można obejrzeć w dawnym kamieniołomie lub na północnym zboczu wzgórza, pokrytym rumowiskiem skalnym.

Zamek w Usson, będący w posiadaniu rodziny władców o tym samym nazwisku, jest wzmiankowany od X wieku.

W 927 książę Akwitanii i hrabia Owernii Acfred, oddaje sąsiedniemu opactwu w Sauxillanges ziemie położone w Usson, obejmujące winnice, domy, zamek.  

Zamek należy od XII do XIV wieku do hrabiów Owernii.

W 1387, hrabia Jean II sprzedaje go księciu Jean de Berry, który przeprowadza w nim prace remontowe. Po jego śmierci, w 1416, zamek przechodzi do domeny królewskiej. W 1466, Ludwik XI darowuje go Ludwikowi de Bourbon-Roussillon. Pod koniec XV wieku jest on określany mianem « jednego z najpotężniejszych miejsc senioralnych królewstwa. »

Ilustracja figurująca w herbarzu Réveil przedstawia w symboliczny sposób zamek obejmujący szczyt wzgórza potrójną koroną. Dominuje nad nim masywna, czworoboczna romańska wieża obronna, zwieńczona krenelażem i mniejszą wieżyczką obronną. Dwa mury obwodowe z krenelażem i okrągłymi wieżami po bokach, wznoszą się tarasowato na zboczu stoku. Trzeci mur obwodowy z otworami strzelniczymi, otwiera się na południowy-zachód monumentalną bramą, z dwiema bocznymi wieżami. Czwarty mur obwodowy otacza domy mieszkalne.

Marguerite de Valois (1553-1615) zostaje uwięziona w 1586 w zamku w Usson z rozkazu swojego brata Henryka III podczas zamieszek wojen religijnych. Córka Henryka II i Catherine de Médicis, poślubiła w 1572 Henryka IV Wielkiego, króla Nawarry i Francji, lidera sił protestanckich. Od 1587 negocjuje warunki swojego uwolnienia i odzyskuje swój status kasztelanowej- zamek w Usson stanowi część jej posagu. Mieszka tutaj przez 19 lat, aż do powrotu do Paryża w 1605 po rozwodzie z Henrykiem IV (1599).

Wykształcona w duchu humanizmu Odrodzenia, Marguerite tworzy w Usson dwór książęcy, uczęszczany przez renomowanych artystów i pisarzy, takich jak Honoré d’Urfé.

Opuszczając zamek, daruje biednym z Usson dochody z domen senioralnych w Ybois i Saint-Babel, które zostają odstąpione w 1663 zakonowi Minimes w Usson i Głównemu Szpitalowi w Clermont-Ferrand.

Zamek nie przetrwa długo po wyjeździe Marguerite de Valois. W 1633 roku, z nakazu królewskiego, zostaje on, podobnie jak wszystkie główne fortece Owernii, przeznaczony do wyburzenia, w ramach afirmacji władzy monarchicznej nad lokalną szlachtą. Pozostało po nim kilka elementów, które można zobaczyć idąc stromymi ścieżkami wzgórza.

Mur pochodzący z końca Średniowiecza chronił osadę, północny fragment muru jest jeszcze dobrze widoczny.

Uprawa winnic ma długą tradycję w Dolnej Owernii, skupiała się ona głównie w dolinie rzeki Allier. W Usson winnice były uprawiane na zboczach wzgórza w XVIII i XIX wieku.

Kościół św. Maurycego (Saint-Maurice) zachował w swoim wnętrzu posąg patrona winnic, świętego Verny.

Aktualny kościół został wybudowany w XII wieku, następnie przekształcony i powiększony pod koniec Średniowiecza, w XVI, XVIII i XIX wieku. Z zewnątrz można podziwiać architekturę kaplicy Królowej, zbudowanej na planie prostokąta, z dwiema bocznymi narożnymi filarami. Wieża dzwonnicy, odbudowana w epoce współczesnej, jest oparta na sklepionym przejściu łukowym.

Na szczycie wzgórza (634m), gdzie niegdyś mieścił się zamek, wznosi się posąg Madonny ( la statue de la Vierge) (1893-1914), piedestał spoczywa na resztkach murów dawnej wieży romańskiej. Żeliwny posąg wysokości 6,27m został odlany w Tusey (departament Meuse), jego misją jest ochrona lotników. W ostatnią niedzielę maja odbywają się do tego miejsca pielgrzymki. Roztacza się stąd panoramiczny widok na 360 stopni.

Fontanna królowej Margot to główne źródło osady, zasilane podziemnym korytarzem, który doprowadza wodę aż do fontanny.

Usson należy od 1982 roku do « Najpiękniejszych miasteczek Francji »*

*We Francji istnieje stowarzyszenie "Les Plus Beaux Villages de France", czyli "Najpiękniejsze miasteczka Francji", które zostało założone w 1982 roku. Stowarzyszenie powstało w celu ochrony i promocji niezwykłego dziedzictwa niewielkich, ale wyjątkowych gmin. Należą do nich zarazem niewielkie osady jak i małe miasteczka.