Vichy to prestiżowy kurort Owernii noszący przydomek „Królowej Miast Wodnych” (Reine des villes d’eaux), ze względu na swoje bogactwo naturalnych gorących źródeł, długą historię uzdrowiskową oraz wyjątkową architekturę z okresu Drugiego Cesarstwa i Belle Époque.
W lipcu 2021 roku zostało wpisane na listę światowego UNESCO, jako jedno
z jedenstu Wielkich Miast Uzdrowiskowych Europy. Na tej prestiżowej liście
znajdują się miasta położone w siedmiu krajach europejskich, które w XVIII, XIX
i na początku XX wieku stały się światowymi centrami kultury uzdrowiskowej,
balneoterapii oraz życia towarzyskiego arystokracji.
Należą do nich między innymi Karlowe Wary i Mariańskie Łaźnie w Czechach,
Baden-Baden, Bad Kissingen i Bad Ems w Niemczech, Baden Bei Wien w Austrii,
Montecatini Terme we Włoszech, City of bath w Wielkiej Brytanii, Spa w Belgii.
Te miasta rozwinęły specyficzną organizację wokół zabiegów termalnych, obejmującą rekreację plenerową oraz rozrywki kulturowe i sportowe: teatry, kasyna, pola golfowe, tory wyścigów konnych. Uzdrowiska znajdują się w otoczeniu parków, lasów, panoramicznych punktów widokowych. Vichy stanowi właśnie miasto-park z promenadą otwartą na rzekę Allier.
W starożytności Vichy było znane pod nazwą „Aquis Calidis” (Gorące wody),
które wzbudzały już wtedy ciekawość Rzymian. Ale fundamenty medycyny termalnej
zostały tutaj położone dopiero w XVII wieku. Renoma uzdrowiska Vichy rośnie
dzięki markizie de Sévigné, która rozsławia je w swoich listach, zachwalając
zalety jego źródeł.
W 1861 Napoleon III przybywa do Vichy i przyczynia się do szybkiego rozwoju i modernizacji miasta, przekształacając je w prestiżowy kurort dla europejskiej arystokracji. To właśnie w latach 1870-1914 miasto zostaje mianowane „Królową Miast Wodnych”. Powstaje wówczas gmach Opery, Kasyno, liczne hotele, arterie, parki termalne. Do Vichy przyjeżdża się na kuracje uzdrowiskowe, ale również po to, aby się rozerwać.Napoleon III wprowadza również kolej miejską, kolejny ważny element urbanizacji miasta.Serce miasta stanowiła wówczas jego średniowieczna część, dzisiaj nazywana Starym Vichy (Vieux Vichy), która graniczyła z Vichy-les-Bains, skupionym wokół źródeł Chomel i Grande Grille.
Źródła wulkaniczne w Vichy to unikalne na skalę światową źródła termalne, z których woda pochodzi z infiltracji opadów deszczowych sprzed tysięcy lat w głębokie struktury geologiczne. Filtrowana przez starożytne skały magmowe Masywu Centralnego, woda ta dociera na głębokość aż 4000 metrów, gdzie w sąsiedztwie magmy ogrzewa się do 140°C i nasyca dwutlenkiem węgla. Wysokie ciśnienie i temperatura pozwalają jej na rozpuszczenie niespotykanej ilości minerałów ze skał wulkanicznych, których wiek szacuje się na 380 milionów lat. Następnie woda gwałtownie bije ku powierzchni, schładzając się do zróżnicowanych temperatur w zależności od konkretnego źródła.
Do głównych źródeł Vichy należą:
źródła Chomel, Célestins, Grande-Grille, Hôpital i
Lucas.
W pijalni kuracjusze mają dostęp do wód pochodzących z tych pięciu źródeł.
Każde z nich posiada inne właściwości i zalety.
Źródło Chomel (43,5°) ze względu na
wysoką zawartość minerałów jego woda jest przepisywana przez lekarzy
uzdrowiskowych jako kuracja pitna, jej sole mineralne wchodzą również w skład
słynnych pastylek Vichy-État.
Źródło Célestins jest najmniej zmineralizowaną spośród wód źródlanych Vichy ze względu na swoją niską temperaturę 20-22°. Jej spożycie nie wymaga zalecenia lekarskiego. Jest to woda, która najwięcej podróżuje z miejsca, z którego wytryskuje- do pijalni uzdrowiska, jak również do Saint-Yorre, gdzie jest butelkowana i trafia następnie na stoły restauracji na całym świecie. Każdego roku jest sprzedawanych na świecie ponad 40 milinów butelek tej wody.
Jej nazwa pochodzi od zakonu Celestynów, który w XV wieku miał w swojej pieczy dbanie o zdrowie ciał i świętość dusz wiernych. Na terenie ich klasztoru, znajdującego się u stóp ufortyfikowanego miasta, tryskało naturalne źródło. Wraz z rozwojem termalizmu w Vichy, głównie po wpływem Napoleona III, nazwa miasta zyskała międzynarodową renomę. Woda Vichy podbija świat rozsławiona wizerunkiem Królowej Miast Wodnych i ekspertyzą handlową Compagnie fermière, przedsiębiorstwem założonym w 1853, które zarządza wszystkimi dziedzinami związanymi z działalnością uzdrowiska w Vichy.
Pawilon źródła Celestynów
Źródło Lucas (27°) należy do
najbardziej zmineralizowanych źródeł Vichy. Jest używne do kuracji pitnych, a
także do zabiegów dermatologicznych. Wchodzi również w skład kosmetyków Vichy.
Źródło Grande-Grille (39°)
Jest jednym z najsłynniejszych i najbardziej używanych źródeł Vichy, położone w Parku Źródeł (Parc des Sources). Jego woda bogata w węglowodór sodu (potocznie sodę oczyszczoną) i fluor, wspomaga pracę wątroby i jest przepisywana jako kuracja pitna w małych ilościach ze względu na dużą aktywność.
Źródło Szpitala
(La source de l’Hôpital) (34°) jest
najbardziej zmineralizowaną wodą Vichy. Posiada specyficzny zapach i smak.Bogata w dwutlenek węgla i wodorowęglan sodu, zalecana do picia przy
schorzeniach układu pokarmowego.Wchodzi również w skład kosmetyków znanej marki dermokosmetycznej Laboratoires
Vichy.Jej nazwa pochodzi od szpitala cywilnego wybudowanego w pobliżu w XVIII wieku.
Aktualny pawilon w kształcie rotundy został wybudowany według planów architekta
Louisa Auglet w 1946. Podczas prac budowlanych, odnaleziono rzymskie ujęcie
wody, świadczące o dwutysiącletnim istnieniu źródła . Długo sprzedawana w
butelkach, aktualnie jest zarezerwowana wyłącznie dla kuracjuszy.
Pijalnia (Hall des Sources)
Wzorujący się na niemieckim modelu trinkhalle, nazywany początkowo
Pałacem Źródeł (Palais des Sources), oddziela on źródła od uzdrowiska, skupiając
w jednym miejscu emblematyczne źródła Vichy, ułatwiając tym samym zadanie
pracownicom zatrudnionym do rozdawania wody kuracjuszom. Autorami projektu
hallu są architekci Charles Leceoeur i Lucine Woog oraz polski malarz Leon
Rudnicki, który wykonał dziś już
nieistniejącą dekorację wnętrza. Przełom wieków XIX i XX niesie ze sobą
rewolucję w dziedzinie architektury, dlatego do jego budowy wykorzystano
nowoczesne materiały takie jak stal i szkło, dużą rolę odgrywa tutaj również
światło.
Jest to także okres przełomu w zakresie medycyny, stąd różnorodność zabiegów
proponowanych w uzdrowisku: inhalacje, picie wód termalnych...
Pasaż parku Źródeł (Galerie du parc des Sources)
Wybudowany zimą 1901-1902, pasaż spacerowy parku Źródeł, mierzący 700 metrów
długości, który miał ułatwić kuracjuszom przemieszczanie się w obrębie
instalacji termalnych: hoteli, hallu źródeł, ośrodka uzdrowiskowego, kasyno,
restauracji, źródła Szpitala, kiosków muzycznych, sklepów parku.
Modnisie Belle Époque mogły dzięki niemu zachować porcelanową cerę
chroniąc ją przed słońcem, a swój ubiór przed deszczem.
Został on wybudowany przez kowala Emile’a Robert i zainspirowany Wystawą Światową w Paryżu w 1900.
Duże Kasyno (Grand Casino)
Ikoniczny budynek Vichy, zainaugurowany w 1865, z inicjatywy Napoleona
III. Architekt Charles Badger zaprojektował je w eklektycznym stylu Beaux-Arts,
niezwykle popularnym w okresie Drugiego Cesarstwa. Jego główna fasada, otwarta
na park, jest ozdobiona kariatydami przedstawiającymi cztery pory roku. Zawiera
salę teatralną i kilka sal gier, salę balową oraz salon konwersacji
przeznaczony dla kobiet.
Budynek został powiększony na początku XX wieku o teatr w stylu włoskim na
1500 miejsc i dużą salę gier. W 1988 miasto odkupiło budynek, zamieniając go w
Pałac Kongresowy.
Opera Vichy
Zainaugurowana w 1903, jest największym teatrem na prowincji. Kwiatowa i
geometryczna dekoracja jej wnętrza została namalowana przez polskiego malarza Leona
Rudnickiego, jej styl Art Nouveau jest szczególnie nowatorski dla tego typu
budowli.
Kiosk muzyczny
Kiosk muzyczny, inaczej altana muzyczna lub pawilon orkiestrowy był
jednym z najbardziej charakterystycznych elementów architektury parkowej
uzdrowiska w Vichy. Zaprojektowany przez Charles Lecoeur et Luchien Woog,
wybudowany w 1902 w parku.
Pasaż Podkowa (Fer-à-cheval)
Architekci Charles Leceour i Lucien Woog są autorami pasażu handlowego w kształcie podkowy. Wybudowany w 1889 mieścił kiedyś 26 butików i do dziś zachował swój XIX wieczny urok.
Willa Cesarza i willa Eugenii (Chalet de l’Empereur et chalet d’Eugénie)
Vichy to również kompleks słynnych rezydencji wzniesionych w latach
1861-1864 na zamówienie cesarza Napoleona III często przebywającego w Vichy od
1863 roku, zaprojektowanych przez architekta Jean’a Lefaura dla cesarza i jego
otoczenia. Ten zespół willi, wybudowanych na obrzeżach parku, z cegły i drewna,
łączą cechy alpejskich schronisk, willi normandzkich oraz angielskich domów
kolonialnych.
Przy bulwarze Stanów Zjednoczonych (bd des Etats-Unis) znajduje się siedem willi, spośród których do najbardziej znanych należą wille cesarskie- willa Cesarza pod numerem 107 i willa Cesarzowej pod numerem 108. Noszą na drzwiach inicjały N i E wraz z koroną. Wszystkie wille zostały wpisane na listę zabytków historycznych w 1993.
Willa Cesarza (Chalet de l’Empereur) nr 107.
Została wzniesiona w 1864 roku w stylu luizjańskim
jako nowa, właściwa rezydencja Napoleona III. Aby rozwiązać problem
prywatności, jego duże drewniane galerie i balkony zostały skierowane na
zachód, prosto na przylegający park (dzisiejszy Parc Napoléon-III).
Willa Eugenii (Chalet Eugénie) nr 105: Zbudowana w stylu szwajcarskim z myślą o cesarzowej Eugenii. Z powodu małżeńskich nieporozumień i zdrad męża, cesarzowa nigdy jednak w nim nie zamieszkała, wybierając na pobyty inne uzdrowiska.
Vichy to również ulice z domami o malowniczej architekturze. Jedną z nich jest
Rue Alquié
W 1863 zostało w tej ulicy wybudowanych osiem identycznych willi. Są one dziełem architekta państwowego Jean’a
Lefaure. Odpowiadały one potrzebom ulokowania oficerów gwardii Napoleona III w
pobliżu willi Cesarza.
Od 1866 roku, kiedy Napoleon III przestał przyjeżdżać do Vichy, wille
zmieniały kilkakrotnie właścicieli i style, niektóre przyjęły styl
anglo-normandzki. Ta, która pozostała najwierniejsza projektowi architekta to
willa n° 21.
Rue Hubert-Colombier
Nosi nazwisko początkowego właściciela zespołu willi w stylu
neo-normandzkim, wybudowanych według projektu architekta Antoine’a Percilly w
latach 1897-1900 na potrzeby wynajmu sezonowego, stąd jego spójność
architektoniczna.
Dom dozorcy (Maison du gardien) w stylu neo-normandzkim pod nr 20.
Villa Liberty pod nr
14, cechująca się stylem Art nouveau, villa Van Dyck nr 9 w stylu neo-flamandzkim,
Castel Français nr 1w stylu neo-gotyckim. Dwanaście willi zostało
wpisanych na listę Zabytków Historycznych ze względu na ich wyjątkową
architekturę.
Stopniowo powstają również duże hotele wokół dwóch dużych arterii ciągnących się wzdłuż parku, są to dzisiaj ulice Wilsona i Parkowa (rue du Parc). Do najbardziej znanych należą:
Hotel Ambasadorów (Hôtel
des Ambassadeurs)
Ogromny hotel liczący 200 pokoi, wybudowany w połowie XVIII wieku, mógł pomieścić maksymalnie 400 osób, 200 osób stanowiących personelu restauracji i 500 osób w Sali balowej. Zaprzestał swojej działalności w 1986. Cechuje się bogatymi dekoracjami wnętrz i elegancką fasadą z kamienia wapiennego i cegły.
Hôtel du Parc
Hotel Astoria- luksusowy hotel, usytuowany na rogu ulicy, co udwydatnia jego kształt przypominający dziób statku.
Pasaż Giboin
Wybudowany w 1888 według projektu architekta Antoine’a Percilly, mieścił 21
butików, kryty dachem witrażowym spoczywającym na konstrukcji z kutego żelaza,
opartej na żeliwnych kolumienkach, niegdyś oświetlony lampami gazowymi.
Posiada urok paryskich pasaży poświęconych slow shoppingowi. Należy pokreślić staroświecki klimat tego miejsca, będącego łącznikiem pomiędzy dwoma miastami- uzdrowiskiem Vichy i sercem handlowym miasta, kościołem św. Ludwika i Kasynem.
Kościół św. Ludwika (Église Saint-Louis)
Wybudowany w 1865 z inicjatywy cesarza Napoleona III.Na witrażach można zobaczyć wizerunki św. Ludwika, św. Hortensji, św. Eugenii i św. Napoleona, który został kanonizowany tylko w tym kościele.
Kościół Matki Boskiej Uzdrowienia Chorych (Notre-Dame-des-Malades)
Wybudowany w latach 1925-195, stanowi on poszerzenie kościoła św Błażeja
( Saint-Blaise), który stał się kaplicą nowego kościoła. Wynikało to z
konieczności stawienia czoła napływowi wiernych. Kościół jest powierzony
patronatowi opiekunki chorych, jak również kuracjuszy, którzy hojnie
uczestniczyli w jego budowie.
Wybudowany w stylu art déco, ze zbrojonego betonu, który był wówczas nowym materiałem. Zewnętrzna strona kościoła robi wrażenie
ascetycznej, podczas gdy wnętrze jest wypełnione światłem i eksplozją kolorów,
dekoracja jest dziełem mistrzów malarstwa na szkle i artystów mozaiki z
Ateliers Mauméjean.
Vichy liczy 140 hektarów zielonych przestrzeni.
Park Źródeł (Parc des Sources)- utrzymany w
stylu francuskim, z symetrycznymi, regularnymi alejami, był on pierwszym
prezentem Bonapartego dla miasta Vichy. Maria Letizia Bonaparte, przebywająca
na kuracji w Vichy w 799 zachęciła swojego syna cesarza Napoleona 1ego do działań
mających na celu upiększenie miasta, nakazując mu stworzenie tego parku w 1812.
Parki rzeki Allier- ogrody w stylu angielskim, dzisiaj noszące nazwę parku Napoleona III, pozwalają przemierzyć miast z północy na południe, nie opuszczając zielonej przestrzeni.
